MUTLULUĞUN ARDINDAKİ KURAM
Mutluluk tepkisi vermek bizi mutlu eder mi? Bunun için
fizyolojik tepkilerle duygular arasındaki bağı anlamak gerekir. Bu noktada
psikoloji teorisine bakmak iyi bir fikir.
Duyguların vücudumuza etkisi ve duygulara verilen tepkiler
konusunda pek çok kuram var. Önce duyguyu hissedip mi fizyolojik tepki
verdiğimiz yoksa önce fizyolojik tepki verip sonra mı duyguya kapıldığımız
konusu da bilim dünyasında tartışma konusu olmakta. Acaba fiziksel tepkilerimiz
duyguyu hissetmemiz ve duygu durumumuz üzerinde etkili mi? Bu sorunun cevabını
James-Lange kuramında bulabiliriz.
James-Lange Kuramı Nedir?
James-Lange’nin duygular kuramı, öfke dahil olmak üzere
duygular ile ilgili ilk kapsamlı kuramlardan biri. Bu kurama göre birey,
çevresindeki uyarıcıların algılanması sonucu bir takım bedensel değişimler
yaşar ve bu değişimlerin farkına varması duyguların çıkmasına neden olur.
Duyguların çıkış noktası davranıştır.
Leonardo Da Vinci der ki: “Ruh, bedenle yaşamak ister çünkü
beden olmadan ruh ne hissedebilir, ne de eyleyebilir”. Yaygın görüşe göre
servetimizi kaybedince üzülüp ağlarız; bir ayıyla karşılaşınca korkup kaçarız;
bir rakip tarafından hakarete uğrayınca kızıp saldırgan bir davranış
sergileriz. James-Lange kuramındaki hipotez ise bu ardışık dizgenin yanlış
olduğunu ortaya koyar. Daha rasyonel bir ifadenin; üzülürüz çünkü ağlarız,
kızarız çünkü vururuz, korkarız çünkü titreriz olduğunu belirtir.
Farklı bir örnek verecek olursak gece yarısı ısısız bir
sokakta yürüyen adam, arkasından ayak sesleri duyar ve arkasına baktığında
irice bir adam görür. Hırsız olabileceğini düşünür. Bunun üzerine, koşarcasına
adımlarını hızlandırır, daha hızlı nefes alır, göz bebekleri büyür, adrenalin
adeta damarlarından akar. Bu bedensel değişiklikler korku duygusunu temsil
eder. Adamın içerisine korku duygusunun dolmasını sağlar.
Peki kuramın bizim hayatımızdaki rolü nedir? Oyunculuktan
gerçek yaşama kadar uzanan geniş bir yelpazede konuya birlikte bakalım ne
dersiniz?
Kuramın Oyunculuğa Yansımaları
James-Lange kuramı oyunculuğa katkı sağlayan rol yapma
sanatına da yansımalarını gösteren bir kuram.
Drama ve tiyatro sanatları alanında öğretim görevlisi Dr.
Rose Whyman, tüm ruhsal durumların bir sinirsel-mekanik döngü içerisinde ortaya
çıktığını belirtiyor.
Bir oyuncu, “korkmuş insan” rolünü nasıl yapabilir? Oyuncu
Vsevolod Meyerhold, korku duygusunu tetiklemek için, oyuncunun gözlerini
büyükçe açarak ve kaşlarını kaldırarak kaçmasının yeterli olacağını söyler.
Meyerhold, bunu şöyle bir örnekle açıklar: “Sahnede, bir köpeğin saldırması
nedeniyle korkan, korkudan kaçan birini oynamam gerek. Peki ne yapmalıyım?
Köpekten nasıl kaçmam gerektiğini bilebilmek için, kendi içimde, bir köpeğin
havlamasından korkan birini mi bulmalıyım? Hayır, bu duyguları kaçmaya başlamadan
önce harekete geçirmemeliyim; kaçmaya başladığımda, korkan birinin duyguları
içimde oluşacaktır.”
Oyuncu Evgeni Bezpiatov, yüz ifadesi ile ruhsal yaşantı
arasındaki bağın çok kuvvetli olduğunu belirtir. James-Lange kuramından yola
çıkılarak denilebilir ki “Ağlıyorum, çünkü üzgünüm” ifadesi kadar, “üzgünüm,
çünkü ağlıyorum” ifadesi de doğrudur.
James-Lange Kuramıyla Mutlu İnsan Olunabilir mi?
Her ne kadar James-Lange kuramına eleştiriler yöneltilmiş
olsa da doğruluğu olan bir kuram. Davranış psikolojisi üzerine çalışmalarıyla
tanınan Fransız Psikolog Theodule Ribot, herhangi bir duygunun fiziksel
sonuçlar doğurmaksızın var olamayacağını; biçimlendirilmemiş veya
bedenselleştirilmemiş bir duygunun var olamayacağını; biçimlendirilmemiş ve
bedenselleştirilmemiş bir duygunun yok sayılacağını belirtmekte. Duygunun her
nüansı belirli bir fiziksel eylemle bağlantılı. Ayrıca James, “tamamen bedensiz
bir insani duygu, hiçliktir” diye ifade eder.
Mutluluğun formülü tamamen bu kuramda gizli olmasa da olumlu
düşüncenin gücünü yadsıyamayız. Kurama göre olumlu düşünmek ve olumlu
düşüncenin yansıması olan gülen bir yüze sahip olmamız yani yüz kaslarımızın
esnekliği olumsuz olaylara olan tepkilerimizi dönüştürerek olumsuz duyguların
etkilerini azaltacaktır. Başka bir deyişle olumsuz olayların etkilerini
bedenimizde daha az hissedeceğimiz için olumsuz duyguların bıraktığı hisler
bertaraf olacaktır.
James-Lange kuramına göre hayata ne kadar pozitif bakarsak
hayat olaylarına tepkilerimiz dolayısıyla duygularımız da olumlu yönde
etkilenecektir.
James Lange Kuramı ile ilgili anime videoyu izlemek için
tıklayabilirsiniz:
https://study.com/academy/lesson/james-lange-theory-of-emotion-lesson-quiz.html
Kaynaklar:
Avcı, A., “Örgütlerde Öfke Yönetimi”, Journal of
Orginal Studies, Cilt:1, Sayı:2, s.115:128, 2020
Coleman, A. & Snarey, J., James Lange Theory of
Emotions. In S. Goldstein & J. Naglieri(Eds.), Encyclopedia of
Child Behavior aııd Development (Volume 2, 844–846). New York:
SpringerVerlag, 2011
Özüaydın, N.U., Oyunculukta Fiziksel Eylemler Yönetiminin
Analizi, Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, Cilt:9, Sayı:18,
s.307:332, 2016
https://study.com/academy/lesson/james-lange-theory-of-emotion-lesson-quiz.html
https://corluram.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/59/03/864972/dosyalar/2020_05/27130854_Sosyal_Norobilim_bakYY_acYsYyla_duygular.pdf
https://112.international/society/stephen-hawking-dies-at-age-of-76-26539.html
NİL GÜREL
Bağımsız Akademisyen, Araştırmacı Yazar
İletişim Bilimleri ve Sağlık Yönetimi Bilim Uzmanı, MSc
Not: Yazım Medium Türkiye Yayınında yayına alınmıştır.
https://medium.com/turkiyem/mutlulu%C4%9Fun-ardindaki%CC%87-kuram-ee2e189ed814
