Fas’ta Deprem Işıkları Rapor Edildi, Peki Bunlar Nedir?
Fas’ın Yüksek Atlas Dağları’nda 8 Eylül 2023 Cuma günü meydana gelen 6.8 büyüklüğündeki deprem, ülkeyi 123 yıl içinde vuran en büyük deprem oldu. Felakete ilk elden tanık olan bazı kişiler, deprem başlamadan kısa bir süre önce yanıp sönen ışıklar gördüklerini bildirdiler ve bu bilim insanlarına yabancı olmayan bir fenomen.
Amerika Birleşik Devletleri Jeolojik Araştırmalar Kurumu’na göre deprem ışıkları, depremlerle bağlantılı olarak rapor edilen ve aralarında şimşek, ışık topları, flamalar ve sabit parıltıların da bulunduğu bir dizi hava olayına verilen isimdir. Yüzyıllardır rapor edilmelerine rağmen, nadirdirler ve genellikle açıklanamazlar, ancak neden bazen bir depremden kısa bir süre önce veya deprem sırasında garip ışıklar gördüğümüze dair bazı önde gelen teoriler vardır.
Bir zamanlar NASA’nın Kaliforniya’daki Ames Araştırma Merkezi’nde görev yapan fizikçi Friedemann Freund’un deprem ışıklarının altında yatan mekanizmaya ilişkin 2019 tarihli bir makalesinde, “Bu ışıklı fenomenler farklı şekillerde, biçimlerde ve renklerde, gökyüzünde dağınık hava parıltıları olarak, yerden ani ışık patlamaları olarak, ayak bileği yüksekliğini yalayan soğuk alevler olarak, yerden yükselen ateşli sütunlar olarak tanımlanan ışıklı nesneler olarak, havada süzülen parlayan toplar olarak ve daha nadir görülen diğer tezahürler olarak ortaya çıkar” deniyor.
Freund’un 1965-1967 yılları arasında Japonya’da Nagano yakınlarındaki Matsushiro depreminde elde edildiğini söylediği ilk fotoğrafların ardından deprem ışıklarının meşruiyetine ilişkin şüpheler azaldı. Güvenlik kamerası, araç kamerası ve kapı zili kameralarının giderek yaygınlaştığı günümüzde, garip olayları filme çekmenin her türlü yolu var ve bu da çalışmayı kolaylaştırıyor.
Fas’taki yıkıcı depremin görüntülerinde yanıp sönen ışıklar görülüyor ve benzer görüntüler 2009’da İtalya’daki Aquila depreminden ve 2021’de Meksika’nın Acapulco kentinde meydana gelen depremden de elde edildi. Bazıları tektonik aktivitenin elektrik hatlarını bozarak depremle ilişkili ışık gösterilerine neden olabileceğini öne sürerken, Freund’un fikri bunun yerine kaynağın yerkabuğunda yattığı yönündeydi.
Depremler, tektonik güçlerin levhaları birbirine itmesiyle yerkabuğunda mekanik stres yaratır – Fas örneğinde bu, Afrika levhasının kuzeye doğru hareket ederek Avrasya levhasıyla çarpışmasıydı. Bu stresin, elektrik akımları oluşturmak için kabuk boyunca hareket edebilen elektrik yük taşıyıcıları üretmesi ve bunlar yüzeye ulaştığında havayı iyonize ederek yıldırıma benzer ışıklı fenomenler yaratması mümkündür.
Deprem ışıklarının ardındaki kesin mekanizma tartışılmaya devam ediyor ve şemsiye teriminin altına giren ışık gösterilerinin genellikle çok farklı göründüğü göz önüne alındığında, birden fazla meşru açıklama olabilir. Bunların nasıl ve neden meydana geldiğini anlamak, tektonik aktiviteyi tahmin etme şeklimizde çok önemli olabilir, çünkü bilim adamları her zaman hayat kurtarabileceğimiz umuduyla Fas’taki deprem gibi olayları önceden önlemenin yollarını arıyorlar.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder