THE KULESHOV EFFECT IN CINEMA AND SOCIAL MEDIA: A CONCEPTUAL DISCUSSION
Our academic study titled “The Kuleshov Effect in Cinema and Social Media: A Conceptual Discussion,” conducted in collaboration with Associate Professor Dr. Mustafa Sami MENCET, has been accepted for publication in the Young Thinkers Academic Journal.
We hope it contributes to the field.
SİNEMADA KULESHOV ETKİSİ VE SOSYAL MEDYA: KAVRAMSAL BİR TARTIŞMA
Sayın Doç. Dr. Mustafa Sami MENCET hocamızla birlikte gerçekleştirdiğimiz "Sinemada Kuleshov Etkisi ve Sosyal Medya: Kavramsal Bir Tartışma" konulu akademik çalışmamız Genç Mütefekkirler Akademik Dergisi’nde yayına kabul edilerek yayımlanmıştır.
Yapay Zeka Çağında Kimlik Hırsızlığı: Çocuklar Neden Zayıf Halka?
Akademik Analizle Çözüm: Çocuğun Siber Güvenliğinde Anne ve
Babanın Rolü
Yapay Zeka ve Dijitalleşme Çağında Ebeveynlik: Çocuklarımızın
Siber Güveliğini Nasıl Sağlarız: NİL GÜREL’den Akademik Bir Analiz ve Çözüm
Önerileri
Yapay zeka ve dijitalleşme ile üretim, iş süreçleri ve
eğitim faaliyetleri kolaylaşmakla birlikte siber güvenliğin tehlikeye
girmesi ve beraberinde gelen maddi ve manevi kayıplar yıkıcı
olabilmektedir. Özellikle çocuklar zayıf bir halka olarak
görülerek siber zorbalığa daha çok uğrayabilmektedir. Yapılan
bilimsel çalışmalara göre çocukların yüzde 20’si siber zorbalığa
uğramaktadır. Çevrimiçi ortamlarda çocuklara yönelik riskler arasında sextortion,
grooming, taciz, deepfake içerikler ve kimlik hırsızlıkları yer
alıyor.
İnternet Ortamında Çocuklarımızı Nasıl Koruyabiliriz?
İnternet bağımlılığının uyuşturucu bağımlılığı kadar
tehlikeli olduğunu çocuklarımıza anlatmamız gerekiyor. Öncelikle
kendimize de ayna tutmalıyız. İnternette ne kadar süre geçirdiğimizi kendimize
sormalıyız. Unutmamalıyız ki bizim ekran bağımlılığımız da
çocuklarımızı olumsuz etkileyecektir.
Biz gerçek hayatta çocuklarımıza güven, otonom, özerklik verebilirsek,
onlarla bağ kurarsak eksiklik hissedip sanal aleme bağımlılık geliştirmezler.
Çocuklarımız dijital yerli. Çocuğun internet erişimini tamamen kısıtlamak
yerine dengeli bir kısıtlama yapılmalı. Ekran savaşından
ziyade çocukla birlikte karar verdiğimiz etkinlikler yapmalıyız. Çocuğun
interneti üretim odaklı kullanması teşvik edilmeli. Hochschild’ın
“Duygusal Emek” kavramından yola çıkarak analiz edildiğinde yapılan en büyük
hatalardan biri çocuk öfke nöbetleri geçirdiğinde teknolojinin duygusal
emzik olarak verilmesidir.
İdeal Kimlik ve Teknoloji Kullanımı
İdeal kimlik oluşturma, teknoloji kullanımının
nedenlerinden biridir. Çocuklara seçme özgürlüğü verilmezse tüketim
odaklı teknolojiye yönelir ve mutluluğu orada arar. Böylece çocuk
büyük ölçüde internette kalır ve bu da güvenlik riskini arttırır.
Çocukların internette kalma süresi arttıkça siber zorbalığa uğrama
ihtimali artmaktadır.
Cihazların Güvenliğini Sağlamak
İnternete dayalı olmayan oyunlar daha güvenilirdir. Cihazlarda
güncelleştirme yapmak çok önemlidir. Güncelleştirme yapılmayan
cihazlarda çok farklı açılardan zafiyetler ortaya çıkabiliyor. Güçlü
şifreler kullanılmalıdır.
Çocuklara uygun arayüz ve platformların kullanılması önem
taşımaktadır. Seçtiğimiz platformu çocuk kullanırken test etmeliyiz. Kişisel
bilgilerin dijital platformlarda paylaşılmaması gerekir. Çocuk
uyarılmalı ve etik değerleri içselleştirmesi sağlanmalıdır.
Çocuğun empatik iletişim kurabilmesi önemlidir. Aksi halde
çocuk, zarar veren bir hacker hâline gelebilir. Ayrıca çocuk;
annesi, babası veya öğretmenleri tarafından çok yargılanıyorsa değer ve
ilgi görmek için siber zorbalığa başvurabilir. Bu nedenle suçlayıcı dil
kullanmak doğru değildir.
Bilinçli ve Eğitimli Anne ve Babaların Önemi
Sahte içerikleri çocuğa tanıtmak, hacker gibi
düşünmesini sağlamak ve korunma yollarını birlikte değerlendirmek etkili bir
yöntemdir. Yapay zeka ve dijitalleşmenin olumsuz örneklerini aile sohbetlerine
dahil etmek de yararlıdır. Çocukları bilinçlendirmek kritik bir
husustur. Bu nedenle ebeveynlerin siber güvenlik uzmanlarını
takip etmesi, eğitimler alması ve okumalar yapması önemlidir. Önce
ebeveyn bilinçlenmeli ki çocuk bilinçlenebilsin.
Çocuğumuzun Siber Zorbalığa Uğradığını Nasıl
Anlayabiliriz?
Kendi sınırlarını koruyamayan çocuklar daha kolay zorbalığa
uğrayabilmektedir. Çocuk internette vakit geçirdikten sonra ruh hali
değişiyorsa, içine kapanıyorsa siber zorbalık ihtimali dikkate
alınmalıdır.
Amerikan Pediatri Derneğine göre çocuklar 2 yaşına kadar teknoloji ile
tanıştırılmamalıdır. Bazı uzmanlar ideal yaşın 3 yaş olduğunu
belirtmektedir.
Sonuç
Çocuğumuza ilgi göstermek, güven vermek,
yargılamamak ve suçlamamak, onun internette olumsuz durumlara maruz kalma
riskini azaltacaktır. Cihaz ve internet güvenliğini sağlamak, güçlü şifreler
kullanmak önemlidir ancak en büyük çözüm çocuğumuzla empatik iletişim
kurmaktır.
Yapılan çalışmalara göre çocuğa siber saldırıda bulunacak kişi (siber avcı),
çocuklara önce şu iki soruyu yöneltmektedir:
Odasında yalnız olmadığını ve ailesinin internetteki
faaliyetlerinden haberdar olduğunu söyleyen çocuğa siber avcı yaklaşmamaktadır.
Dolayısıyla çocuklarımızın siber güvenliğini sağlamak ebeveynlerin
sorumluluğundadır. En güçlü koruma kalkanı, çocukla doğru
iletişim kurabilen anne ve babadır.
Yazar: NİL GÜREL
Bağımsız Akademisyen, Araştırmacı, Yazar
İletişim Bilimleri ve Sağlık Yönetimi Uzmanı, MSc
https://euhaber.com/haber/yapay-zeka-caginda-kimlik-hirsizligi-cocuklar-neden-zayif-halka
5. İSTANBUL EĞİTİM ZİRVESİ İZLENİMLERİM
Türkiye Maarif Vakfı tarafından düzenlenen 5. İstanbul Eğitim Zirvesi’ne katılmak, benim için oldukça ufuk açıcı ve değerli bir deneyim oldu. İki gün boyunca devam eden program, hem içerik hem de konuşmacı profili açısından zengin ve son derece öğreticiydi.
Açılış oturumunda eğitim politikalarından küresel sorumluluk bilincine kadar geniş bir çerçevede yapılan konuşmalar, eğitimin toplumsal dönüşümdeki rolünü yeniden düşünmemi sağladı. Üst düzey oturumlar ve ana tema sunumları ise eğitimin günümüzde karşılaştığı yeni koşullar, ihtiyaçlar ve çözüm önerilerine dair kapsamlı bir perspektif sundu.
İkinci gün oturumlarında ele alınan “Müfredatın Ötesinde: İnsanlık Sanatı” ve “Okuldan Topluma: İş Birliği Ekosistemi” başlıkları, eğitimin sadece sınıf ortamıyla sınırlı olmadığını; toplumsal, kültürel ve insani bir bütünlük taşıdığını göstermesi bakımından oldukça etkileyiciydi. Gençlere yönelik oturum ve eğitim konuşmaları ise geleceğin eğitim vizyonuna dair önemli ipuçları sundu.
Zirve genel olarak akademisyenlerin, eğitimcilerin ve gençlerin katkılarıyla çok yönlü bir öğrenme ortamı oluşturdu. Katılım sertifikası almak bu deneyimi somutlaştırsa da asıl değerli olan, eğitim alanında yeni fikirler duymak, tartışmak ve ilham verici bir atmosferde bulunmaktı.
Bu nedenle İstanbul Eğitim Zirvesi benim için hem eğitim alanındaki mesleki deneyimim açısından hem entelektüel açıdan büyük bir kazanım oldu. Bundan sonraki süreçte benzer etkinliklerde yer almayı ve eğitim alanındaki gelişmeleri daha yakından takip etmeyi arzuluyorum.
BİR KUŞUN KANAT ÇIRPIŞI ŞİİRİMİN ÖYKÜYE DONÜŞEN HALİ UEYM KİTAP PROJESİNDE YER ALDI
UEYM Yazarlar Birliğini "UEYM'in Kaleminden Dökülen Nameler 2" kitap çalışmasında "Bir Kuşun Kanat Çırpışı" öykümle 20 yazarın içerisinde yer aldım. İyi Okumalar . Faydalı olması dileğiyle..
Kitaba aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:
TÜRKİYE'NİN ARABULUCUK VE DENGELEME ROLÜ İLE BÖLGESEL STRATEJİ
ÇİN–JAPON GERİLİMİ DERİNLEŞİYOR: TÜRKİYE AÇISINDAN NASIL
OKUNABİLİR?
Doğu Asya’da Çin ile Japonya arasında artan
diplomatik gerilim, yalnızca bölgesel bir kriz olarak
değil, aynı zamanda küresel güç dengelerini etkileyen kritik bir
gelişme olarak okunmalıdır. Özellikle Tayvan merkezli güvenlik
söylemleri ve savunma politikalarında belirginleşen sertleşme, Asya-Pasifik
bölgesinde yeni bir kutuplaşma ihtimalini güçlendirmektedir.
ASYA-PASİFİK’TE YÜKSELEN GÜVENLİK GERİLİMİ
Çin ve Japonya arasındaki diplomatik ve stratejik
gerilim, son dönemde karşılıklı güvenlik söylemlerinin sertleşmesi ile
daha görünür hâle gelmiştir. Tayvan merkezli gelişmeler,
yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri değil, aynı
zamanda bölgedeki diğer aktörlerin pozisyonlarını da yeniden
değerlendirmesine yol açmaktadır. Bu durum, Asya-Pasifik’te askerî ve
diplomatik dengelerin giderek kırılganlaştığını göstermektedir.
ORTA ÖLÇEKLİ GÜÇLER İÇİN KRİTİK BİR SÜREÇ
Söz konusu gerilim, Türkiye gibi orta ölçekli güçler
açısından çok boyutlu ve dikkatle izlenmesi gereken bir tablo
sunmaktadır. Türkiye’nin son yıllarda benimsediği çok yönlü dış
politika yaklaşımı, farklı küresel ve bölgesel aktörlerle eş
zamanlı ve dengeli ilişkiler kurma hedefi doğrultusunda
şekillenmektedir. Asya’daki diplomatik ve ekonomik temaslar, bu
stratejik yönelimin önemli bir parçası olarak öne çıkmaktadır.
TÜRKİYE’NİN ÇİN VE JAPONYA İLE DENGELİ İLİŞKİLERİ
Türkiye, bir yandan Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında
Çin ile ekonomik iş birliklerini sürdürürken, diğer yandan Japonya
ile stratejik yatırım, ileri teknoloji ve afet yönetimi alanlarında yakın
ve sürdürülebilir ilişkilerini korumaktadır. Bu çerçevede, Pekin–Tokyo
hattında yaşanabilecek uzun süreli veya derinleşen bir krizin,
Türkiye’nin ekonomik çıkarlarını ve diplomatik manevra alanını dolaylı
olarak etkileme potansiyeli bulunmaktadır.
TARAF OLMAK YERİNE DENGELEYİCİ BİR STRATEJİ
Mevcut tablo, Türkiye gibi bölgesel güçler için
taraf olmaktan ziyade, dengeleyici, arabulucu ve ekonomik diplomasi
eksenli bir yaklaşımın daha rasyonel ve sürdürülebilir olduğuna
işaret etmektedir. Çok kutuplu uluslararası sistemde bu tür
krizler, yalnızca jeopolitik riskler değil, aynı zamanda diplomatik
etki alanlarını genişletebilecek stratejik fırsatlar da
barındırmaktadır.
KÜRESEL GÜÇ DENGELERİ AÇISINDAN BELİRLEYİCİ BİR GERİLİM
Sonuç olarak, Çin–Japonya geriliminin seyri,
yalnızca Asya-Pasifik güvenliği açısından değil, aynı
zamanda küresel güç dağılımının geleceği bakımından da belirleyici
olmaya adaydır. Türkiye’nin bu süreci dikkatle izlemesi, çok
yönlü ve dengeli dış politika çizgisini sürdürmesi, uluslararası
konjonktürde stratejik kapasitesini güçlendiren önemli bir unsur olarak
öne çıkmaktadır.
Yazar: NİL GÜREL
Bağımsız Akademisyen , Araştırmacı Yazar, Serbest Öğretim Görevlisi
EDUCATION WEBINAR LINK
Canlı yayında verdiğim eğitim semineri linki:
https://www.youtube.com/live/trdJTQwgui4?si=4DZncbrtzzjYAxZG
Youtube üzerinden beğeni ve yorumlarınızı bekliyorum.
Link to the live training seminar I gave:
https://www.youtube.com/live/trdJTQwgui4?si=4DZncbrtzzjYAxZG
I look forward to your likes and comments on YouTube.
I HAVE AN EDUCATİONAL WEBINAR TOMORROW
Yarın 21.00'da Konya Karatay Üniversitesi KARATAYSEM bünyesinde canlı yayında "Sosyal Psikoloji Perspektifinden Medya, Kültür ve Toplum" konulu eğitim Webinarı vereceğim, beklerim. Faydalı olması dileğiyle..
Tomorrow at 9:00 p.m., I will be giving a live webinar on ‘Media, Culture and Society from a Social Psychology Perspective’ at Konya Karatay University KARATAYSEM. I look forward to seeing you there. I hope you find it useful.
Kayıt Linki (Registration Link):
https://karsem.karatay.edu.tr/sosyal-psikoloji-perspektifinden-medya-kultur-ve-toplum
NİL GÜREL'den Bilimsel Analiz: Arama Motorları Bizi Nasıl Yanlışa Yönlendiriyor?
Orson Welles'ten Yapay Zekâya: Manipülasyonun Evrimi.
SAHTE HABERLERİN DOĞRULUĞUNU ARAŞTIRDIKÇA ONLARA DAHA ÇOK
İNANIYOR OLABİLİR MİYİZ?
Eminim ki başlığı okuduğunuzda olur mu öyle şey
demişsinizdir. Fakat 2023 Aralık ayında yapılan güncel bir
çalışma bu soruya olumlu yanıt veriyor. Çalışmanın detaylarına
geçmeden önce “sahte haber” kavramına ilişkin akademisyenlerin görüşlerine ve
yapılan çalışmalara yer vererek konuyu analiz etmek yerinde olacaktır. Gelin
detaylara beraber bakalım.
Sahte Haber Nedir?
80 yıl önce Amerikalı Sanatçı Orson Welles, 30
Ekim 1938’de radyo yayında Marslıların Dünyaya Saldırdığına ilişkin
bir radyo tiyatrosu yayınladı. Radyoyu dinleyenler olayı gerçek
zannederek dışarıya fırlayıp kaçmaya başladılar. İşte bu radyo yayını
sahte haber olmasa da haber ve simülasyon yaklaşımının en bariz
örneğini teşkil eder.
Geleneksel medyada manipülasyonun çeşitli yöntemleri
bulunmaktadır. Bu yöntemler haberin ideolojik inşa sürecinde kullanılmaktadır.
Bu yöntemler çerçeveleme, meşrulaştırma, birleştirme, gizleme, parçalama,
doğallaştırma (basite indirgeme) teknikleridir. Bu yöntemlerin içinde en
sık kullanılan ise çerçevelemedir. Yani haberde belli noktalara parmak
basılarak insanların algıları yönlendirilir. İzleyicinin veya okuyucunun
dikkati haberde belli olaylara odaklanır.
Teknolojideki gelişmelerle birlikte medya da bir dönüşüm
geçirmiş ve yeni medya ortaya çıkmıştır. Böylece geleneksel
medyadaki manipülasyon yöntemleri de yeni medyaya girmiştir. Sahte habercilik
de bu durumun bir yansımasıdır. Geleneksel medyada gerçekliği uygun olmayan,
uydurma haber denilen **“asparagas haber”** yeni medyada **sahte haber** olarak
adlandırılmaya başlanmıştır. Amerikan Başkanı Donald “Trump’ın kendisine
cephe alan medya kuruluşları ve yaptıkları haberler için kullandığı “fake
news” ifadesi, yeni medyadaki sahte haberler için yaygın bir şekilde
kullanılmaya başlanmıştır” (Kazaz&Akyüz, 2019, s. 18).
Sahte Haberlere İnanma Eğilimine Neden Olan Psikolojik ve
Sosyolojik Faktörler Nelerdir?
Sahte haberlerin üretim ve yayılımı gün geçtikçe
artmaktadır. Bunun en önemli sebebi ise Allcott ve Gentzkow (2017)’a göre web
sitelerinin kurulmasının ve reklam platformları sayesinde web içeriklerinin
dolaşıma sokulmasının kolaylaşması nedeniyle medya endüstrisine
girişteki engellerin hızlı bir şekilde azalmasıdır (Kazaz&Akyüz,
2019, s.39).
Sahte haber ve bilgilerin sosyal medyada yayılma hızı daha
fazladır. Ama yapılan araştırmalara göre sosyal medyadan haber alma eğilimi
daha fazladır(Onursoy S., Turan A.E., Yeşilyurt S., Astam K.F, 2020).
Yalan haber veya sahte habere inanma eğilimine neden
olabilecek bir diğer faktör de “aşırı bilgi yükü”dür. Sınırlı
sayıda bilgi işlemeye ve depolamaya uygun şekilde evrimleşen insan beyni
internet hızıyla ve kapsamıyla yükselen bilgiyi tüketmekte zorluk
çekmektedir. Aşırı bilgi yükü bireyin bilginin doğruluğunu ve
yanlışlığını değerlendirmesini zorlaştırmaktadır (Onursoy S., Turan A.E.,
Yeşilyurt S., Astam K.F, 2020).
Bireyin **taraflı davranması**, kendi düşüncelerini
destekleyen haberlere **hiç sorgulamadan inanması** da önemli bir faktördür.
Sahte Haberlerin Doğruluğunu Araştırdıkça Onlara İnama
Eğilimiz Artıyor mu?
Şimdi gelelim esas soruya: Sahte Haberlerin
Doğruluğunu Araştırdıkça Onlara İnama Eğilimiz Artıyor mu?
Geleneksel görüş yanlış bilginin doğruluğunu değerlendirmek
için çevrimiçi araştırma yapmanın ona olan inancı azaltacağını öne sürüyor.
Ancak bir araştırma ekibi tarafından son yapılan bir çalışma bunun tam
tersinin gerçekleştiğini gösteriyor. Yanlış haberlerin doğruluğunu
değerlendirmek için yapılan araştırmalar, aslında yanlış bilgilere inanma
olasılığını arttırıyor. Bunun nedeni arama motoru çıktılarıyla açıklanabilir.
Nature dergisinde yayınlanan bulgular nispeten
az çalışılmış bir alan olan arama motorlarının çıktılarının kullanıcılar
üzerindeki etkisine dair bilgiler sunuyor.
New York Üniversitesi Sosyal Medya ve Politika
Merkezi’nin(**CSMaP**) kurucu, yönetici direktörü ve aynı zamanda makalenin
yazarlarından biri olan Zeve Sanderson, “Çalışmamız haberleri
değerlendirmek için çevrimiçi arama yapma eyleminin, oldukça popüler olan
yanlış bilgilere olan inancı kayda değer miktarlarda arttırdığını gösteriyor”
diyor.
Bu sonucun nedeni arama motoru çıktıları ile açıklanabilir.
Çalışmada araştırmacılar bu olgunun arama motorlarının daha düşük
kalitede bilgi döndürdüğü bireyler arasında yoğunlaştığını bulmuşlardır.
Central Florida Üniversitesi’nde yardımcı doçent ve CSMaP’da
araştırma görevlisi olan başyazar Kevin Aslett, “Bu durum “veri
boşluklarının” yani bilgi ekosisteminin düşük kaliteli, hatta düpedüz
yanlış haber ve bilgilerin hakim olduğu alanları-çevrimiçi arama sürecinde
önemli bir rol oynuyor olabileceğine, güvenilir bilgilerin düşük geri dönüşüne
veya daha endişe verici bir şekilde güvenilir olmayan bilgilerin arama
sonuçlarının en üstünde yer almasına yol açabileceğine işaret ediyor”
diyor.
Yeni yayınlanan Nature çalışmasında Aslett, Sanderson ve
meslektaşları, yanlış veya yanıltıcı görüşleri değerlendirmek için devlet
kurumları, teknoloji şirketleri ve diğerleri tarafından teşvik edilen bir
yaklaşım olan çevrimiçi arama motorlarını kullanmanın etkisini inceledi.
Bunun için hem Qualtrics hem de Amazon’un Mechanical
Turk(davranış bilimi çalışmalarının yürütülmesinde sıklıkla kullanılan araçlar)
aracılığıyla beş deneyden oluşan set için ve “Haberleri çevrimiçi
değerlendirme”(**SOTEN**) olan yaygın davranışın etkisini ölçmek
amacıyla katılımcıları işe aldılar.
İlk dört çalışma, çevrimiçi arama davranışı ve etkisinin
aşağıdaki yönlerini test etmiştir:
Beşinci bir çalışma, hem düşük hem de yüksek kaliteli arama
motoru sonuçlarına maruz kalmanın yanlış bilgiye olan inanç üzerindeki etkisini
belirlemek amacıyla bir anket ile web izleme verilerini birleştirmiştir.
Araştırmacılar, özel bir web tarayıcısı eklentisi kullanarak arama sonuçlarını
toparlayarak, bu arama sonuçlarının kalitesinin kullanıcıların değerlendirilen
yanlış bilgiye olan inancını nasıl etkileyebileceğini belirleyebilmiştir.
Araştırmanın kaynak güvenirliliği derecelendirmeleri,
kullanıcılara çevrimiçi ortamda karşılaştıkları içeriğin güvenirliğini
değerlendirmede yol göstermek amacıyla haber ve diğer bilgi sitelerini
derecelendiren bir tarayıcı uzantısı olan **NewsGuard** tarafından
belirlenmiştir.
Beş çalışma genelinde yazarlar, haberleri değerlendirmek
için internette arama yapma eyleminin yanlış bilgiye olan inançta istatistiksel
olarak anlamlı bir artışa yol açtığını bulmuşlardır. Bu durum, yanlış
bilginin yayınlanmasından kısa bir süre sonra ya da aylar sonra meydana
gelmiştir. Bu bulgu, zamanın geçmesinin ve görünüşte doğruluk kontrollerinin
bilgi ekosistemine girmesi için fırsatların SOTEN’in yanlış haberlerin doğru
olduğuna inanma olasılığını arttırma üzerindeki etkisini azaltmadığını
göstermektedir. Dahası beşinci çalışma, bu olgunun arama motorlarının **daha
düşük kalitede bilgi döndürdüğü bireyler arasında yoğunlaştığını**
göstermiştir.
Makalenin yazarlarından bir diğeri olan siyaset profesörü ve
aynı zamanda CSMaP eş direktörü olan **Joshua A. Tucker**, “Bulgular, medya
okuryazarlığı programlarının tavsiyelerini ampirik olarak test edilmiş
çalışmalara dayandırması ve **arama motorlarının** bu araştırmada tespit edilen
zorluklara ilişkin çözümlere yönelik **yatırım yapması gerektiğini** ortaya
koyuyor” diyor.
Sahte Haberlerin Doğruluğunu Doğru Bir Şekilde
Araştırmanın Yolları Nelerdir?
Arama motorlarına ilişkin yeni düzenlemeler yapılması ve
devletin yeni düzenlemeler yapması bir öneri olsa da bize de bireysel
sorumluluklar düşüyor. Peki ne yapmalıyız?
Örneğin ülkemiz açısından düşünülecek olursa, sahte
haberlerin doğruluğunu araştırma amacıyla teyit.org, doğrula.org,
gününyalanları.com gibi sitelerden araştırmak doğru olacaktır.
**Doğrulama platformları aktif bir şekilde kullanılmalıdır**. **Medya
okuryazarlığı eğitimi** alınmalıdır. Aynı şekilde sahte bilim haberleri de
akademik veri tabanlarından araştırılarak veya uzmanlara sorularak doğruluğu
teyit edilebilir. Haber veya bilgi kaynağının **güvenilir olup olmaması** da
**önemli bir ölçüttür**.
Sonuç olarak medyada yayınlanan haberlere, bilgilere hemen
inanmamak **sorgulayıcı olmak** ve haberin, bilginin doğruluğunu **doğru
yollarla araştırmak** onlara inanma eğilimimizi düşürecektir.
YAZAR: NİL GÜREL
Bağımsız Akademisyen, Araştırmacı Yazar, Serbest Öğretim
Görevlisi
SİNEMA ÜZERİNE AKADEMİK ANALİZLERİM, FİLM ve DİZİ KRİTİKLERİM: LİNKLER
https://nilgurel.blogspot.com/2025/04/bir-dizi-bir-mesaj-bir-diplomasi-araci.html
https://nilgurel.blogspot.com/2025/05/sahte-aile-gercek-catisma-ornek-aile-ve.html
https://nilgurel.blogspot.com/2022/06/ornek-aile-filmindeki-aile-pazarlama.html
HALKLA İLİŞKİLER EĞİTİMİ İLE GELECEĞE DOĞRU
Üniversitenin
İletişim Fakültesi’nin Halkla İlişkiler ve Tanıtım bölümü için bitirdiğim
bölümlerden biri demek yerine bana en fazla katkısı olan bölümlerden biri oldu
demem daha doğru bir ifade olacaktır. Gerçekten de teorik bilgilerin yanında yaşama
dair olanı kapsayan ve yaşamın içinde bizzat gördüğüm, uyguladığım harika bir
eğitim oldu. Halkı, paydaşları, sosyal sınıfları daha iyi anlamamı onlarla en
iyi iletişimin nasıl kurulacağını, kitle psikolojisini, ikna stratejilerini ve
ikna psikolojisini, hitabet ve kendini en iyi ifade etme yollarını, topluluk
karşısında iyi bir konuşmacı olmayı en iyi sağlayan bölüm diyebilirim. Bol
sosyoloji, felsefe ve psikolojiye dayalı teorik eğitimlerin yanı sıra zihin
çalıştırıcı bol yaratıcı faaliyet ve uygulamaların olduğu bir bölüm. Bol bol
sunum yaptığımız, ayrıca halkla ilişkiler, reklam ve pazarlama kampanyaları ile
tüm sınıflara, konferans salonlarında kalabalık gruplara yaptığımız sunumlar.. Bunca
emek harcayarak ortaya koyduğumuz bu yaratıcı faaliyetleri sunduğumuz
şölenler.. Öğretici ve keyifli faaliyetler..
Halkla
ilişkiler uzmanı olmak emek isteyen bir süreç.
Halkla ilişkiler uzmanı demek; sürekli öğrenen, her şeyi bilmesi
gereken, her konuda basın bülteni yazabilecek, yaratıcı olabilecek, fikir
üretebilecek, kendini en iyi şekilde ifade edebilecek, halkla etkili iletişim
kurabilecek iletişim uzmanı demek.
Halkla
ilişkiler eğitimi almak size gündelik hayatta katkı sağladığı gibi iş hayatında
da büyük katkılar sağlayacaktır. Ailenizi ve arkadaşlarınızı anlamanızda,
söylenenlerin ardındakini keşfetmenizde, beden dilini (sözsüz iletişimi) anlamanızda,
empatik iletişim kurmanızda, etkili konuşmanızda aldığınız eğitimlerin ne kadar
etkili olduğunu fark edeceksiniz. Mesleğe
atıldığınızda da meslek lisesinde veya fakültede öğrendiğiniz tüm bu bilgiler
ve yaptığınız uygulamalar hep karşınıza çıkıyor. Kendini iyi bir şekilde ifade
eden, çalışanları ve müşterileri anlayan, empatik iletişim kurabilen iyi birer
iletişim uzmanı oluyorsunuz. Bu işin hakkını okuldayken ne kadar verirseniz,
okulda aktif çalışıp, aldığınız eğitimleri en iyi şekilde değerlendirirseniz hayatta
o kadar başarılı oluyorsunuz.
Hele
hele sizler meslek lisesi halkla ilişkiler öğrencileri olarak eğitimlere çok
daha önceden başlıyorsunuz. Bunun çok daha büyük avantajları var. Eğer
üniversite eğitimi düşünürseniz bu, okulda başarılı bir iletişim kurmanızı ve
sizin öne geçmenizi sağlayacaktır. Kurumlarda veya okullarda farkınız
anlaşılacaktır. Yaratıcı, yenilikçi, dinamik, etkili konuşan, fikir üretebilen
bir iletişim, halkla ilişkiler uzmanı başarıya adım adım ulaşacaktır.
Bir
halkla ilişkiler uzmanı, aynı zamanda kriz yönetimi, stratejik iletişim
yönetimi derslerini de alan ve bulunduğu kurumda krizleri iyi bir şekilde
yönetmesiyle de fark edilmektedir. Örneğin hastanede çeşitli hasta grupları ile
karşılaşıyoruz. Onlara yönelik çeşitli iletişim stratejileri uyguluyoruz. Hastanede
özellikle zor hastayla başa çıkma noktasında alınan eğitimlerin önemli olduğunu
düşünüyorum. Bunun yanı sıra idarede çalışan bir halkla ilişkiler uzmanı da
anlık gelişen krizlerle ve sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedir. Tüm bu
zorlayıcı durumlarla başa çıkmada alınan eğitimlerin faydası olmaktadır.
Ayrıca
çalıştığınız kurumlarda yöneticilerle nasıl iletişim kuracağınız,
kullanacağınız üslup ve ifade tarzları, protokol kuralları hususunda da alınan halkla
ilişkiler eğitiminin katkısı olmaktadır.
Bunların
yanı sıra günümüzde en önemli husus, dijitalleşen dünya ve bu noktada
dijitalleşen medya ve iletişim. Bu doğrultuda medya araçlarını etkili
kullanmak, sosyal medya araçlarını kullanma ve medya okur yazarlığı önem
taşımakta. Gerek meslek liselerinin halkla ilişkiler bölümleri gerek
üniversitede İletişim Fakültelerinde eğitim almanın bu hususta çok katkıları
oluyor. Örneğin İletişim Fakültesinde aldığım zorunlu derslerden Medya Etiği
ayrıca seçmeli ders olarak aldığım Web Tasarımı ve Grafik Dersleri, Gazetecilik
dersleri (gazetecilik derslerinde basın bülteni, haber bülteni yazma, röportaj
hazırlama dışında medya ahlakı, iletişim etiği konuları da yer alıyordu) bana
bayağı katkı sağladı. Şu anda kendi bloğum var, orada yazılar yazıp paylaşımlar
yapıyorum. O zamanlar web sitesi nasıl tasarlanır onu da öğrenmiştim. Ayrıca
aldığım gazetecilik dersleri yazma yeteneğimi pekiştirdi ve sosyal medyayı
etkin kullanma ve dijital mecrada yazar olarak insanlarla etkili iletişim
kurmamda katkısı oldu. Kendime web sitesi tasarlamam, grafik programlarını
kullanabilmem, yazar olarak halkla iletişim kurabilmemde aldığım tüm bu
eğitimlerin çok katkı sağladığını düşünüyorum.
Ayrıca
sahte haberleri ayırt edebilmeyi, eleştirel düşünmeyi sağlaması ve iyi bir
medya okur yazarı olmada da Meslek Lisesi Halkla İlişkiler Eğitiminin ve
İletişim Fakültesinin bölümlerinde okumanın katkısı olmaktadır. Halkla
ilişkiler eğitimi almak sosyal medyayı etkili kullanmada önem taşır. Örneğin bu
sayede halkla ilişkiler uzmanı dijital iletişim stratejileri geliştirerek ve
kurumun sosyal medya hesaplarını iyi, etkili bir şekilde yöneterek çalıştığı
kurumun online görünümünü arttırabilir. Ayrıca kuruma ilişkin sosyal medya da
dahil dijital mecralardan halka doğru bilgi vermek ve kurum politikalarını halka
aktarmak ve kurum ile halk arasındaki iletişimi en etkin şekilde sağlayarak
kurumsal itibarı arttırabilir.
Son
olarak kendinizi sürekli geliştirmeyi, okuldaki eğitimlerin dışında da
eğitimler almayı ve faaliyetlere katılmayı, mümkünse daha ileri eğitimler
almanızı tavsiye ederim. Üniversitenin Halkla İlişkiler ve Tanıtım bölümünde
tezli yüksek lisans da yaptım. Çalışırken tez yazdım. Kolay değildi. Yoğun ve stresli bir
hastane ortamı ve tez. Ayrıca hastanede çalışırken okumaya da devam ettim, akademik
makalelerim, çalışmalarım var ve akademik, bilimsel çalışmalarıma devam
ediyorum. Çalışırken Sağlık Yönetiminde de yüksek lisans yaptım. Motivasyon çok
önemli. Motivasyon, sizin zorluklarla başa çıkmanızda itici bir faktör oluyor. Bir akademisyen adayı olarak sürekli okuyup
yazıyorum. Bir iletişimci her konuyu bilmek durumunda. Çeşitli konularda
tasarım yapıp, yaratıcı faaliyetlerde bulanabiliyorsunuz. Ya da gazeteci, yazar
oluyorsunuz. Genel kültürünüz yüksek olmalı. Yabancı dil de öğrenin. Yabancı
dil bilen bir halkla ilişkiler uzmanı her zaman öne çıkacaktır. Uluslararası
halkla iletişim kurmanın da yoludur. Uluslararası şirketlerde çalışmak için de
yabancı dil bilmenin faydasını görürsünüz.
Hayat
belki isteğiniz gibi olmayacak, belki de hedeflerinize layıkıyla
ulaşamayacaksınız. Ama ne pahasına olursa olsun yılmayın. Gerekirse
bulunduğunuz yerde çalışmanın hakkını verin, yine de ilerleyin, kendinizi
geliştirin. Yeteneklerinizi pekiştirin ya da yetenek geliştirin. Şu an işte
çalışırken yazmaya da devam ediyorum, Korece’yi ilerletiyorum, bir de SPSS(İstatistik
Paket Programı) temelim var ama İleri SPSS eğitimi alıyorum çünkü akademik
faaliyetlerde ve projelerde, ayrıca kurumların ARGE bölümlerinde çok katkısı
olan bir program. Unutmayın “bilgi güçtür”(Francis Bacon). Kendimi sürekli
geliştiriyorum ve insanlığa ışık tutmaya ve faydalı olmaya çalışıyorum.
Aldığınız eğitimlerin nerede karşınıza çıkacağını ve sizi nelere götüreceğini
bilemezsiniz.
Ve son
olarak bana ilham veren şu iki güzel sözü sizlerle paylaşmak istiyorum:
“Elleriyle
çalışan insan işçidir. Elleri ve kafasıyla çalışan insan ustadır. Elleri,
kafası ve yüreği ile çalışan insan sanatkardır.” Goethe
“Hayatta
en büyük dalgalarla karşılaşabilirsiniz, ama önemli olan bu dalgaların üzerinde
durabilmek ve sörf yapabilmektir.” Bethany Hamilton.
Eğitim
hayatınızda başarılar dilerim..
Yolunuz
açık olsun..
Halkla İlişkiler ve Tanıtım Uzmanı/Yazar
NİL GÜREL
Not: Öğretmen arkadaşım öğrencileri için bir
motivasyon yazısı hazırlamamı rica etti. Ben de böyle bir yazı hazırladım.
Umarım öğrencilerimize katkısı olur. Medium Türkiye yayınında paylaşmayı ve
ardından bloğumda yayınlamayı düşündük. Çünkü ne kadar çok kişi okursa o kadar
faydalı olacaktır. Beni böyle bir yazı yazmaya teşvik ettiğin için çok teşekkür
ederim Nuray Abacı Çelikyürek.
Yolun
açık olsun. Sevgiyle kal..
*Yazım Medium Türkiye Yayını'nda yayına alınmıştır:
https://medium.com/turkiyem/
*Ayrıca okulun 9. sınıflara tanıtım rehberinde de yer alacaktır.
İNSAN HAKLARI İHLALLERİ ve MÜDAHALE SORUNLARI
BM’nin siyasi çıkarlarla şekillenen kararları, küresel barış
ve adaletin sağlanmasını zorlaştırmaktadır.
Küresel Hukukta Yapısal Reform ve Evrensel Anayasa Modeli
Tarihsel Arka Plan
Vesfalya Barışı ile 17. yüzyılda kurulan uluslararası
hukuk düzeni, mutlak devlet egemenliği ilkesini temel
alarak devletlerin iç hukukta tam bağımsızlığını güvence altına aldı.
Ancak küreselleşme, teknolojik gelişmeler ve insan
hakları bilincinin artmasıyla bu model yetersiz hale geldi. Bireysel
haklar, hâlâ ulusal hukuk sistemlerinin sınırları içinde
tanınmakta, evrensel düzeyde uygulanabilir bir güvenceye sahip
olmamaktadır.
BM Sistemi ve Yapısal Sorunlar
Birleşmiş Milletler (BM) sistemi, insan haklarının korunması
için önemli bir çerçeve sunsa da, özellikle Güvenlik Konseyi’nin beş
daimi üyesine tanınan veto yetkisi, küresel karar alma süreçlerinde
yapısal eşitsizlik yaratmaktadır. Bu durum, insan hakları
ihlalleri ve insani krizlerde etkin müdahalenin önüne
geçmektedir.
Güvenlik Konseyi’nde kararların çoğunlukla siyasi
çıkarlarla şekillenmesi, BM’nin temel amacı olan küresel barış ve
adaletin sağlanmasını engellemektedir. Bu noktada, bağlayıcı ve
kademeli bir küresel anayasa çerçevesi gereklidir. Böyle bir
yapı, devlet egemenliği kavramını ortadan kaldırmadan, onu evrensel
hukuki normlarla uyumlu hale getirmeyi amaçlar.
Bölgesel Modellerden Dersler
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gibi bölgesel
modeller, üst ulusal yargının uygulanabilir olduğunu kanıtlamıştır.
Bu deneyim, küresel düzeyde uygulanabilir bir insan hakları düzeninin
tasarlanabileceğini göstermektedir.
Önerilen Küresel Anayasa Modeli
Makale, üç aşamalı bir küresel anayasa modeli önermektedir:
1. Reform Aşaması
2. Anayasal Güvence Aşaması
3. Fonksiyonel Üstünlük Aşaması
Çok Katmanlı Denetim Sistemi
Model, pratik uygulanabilirliği sağlamak için çok
katmanlı bir denetim sistemi öngörür:
Avantajlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Bu modelin en önemli avantajı, bireysel hakların
küresel düzeyde uygulanabilirliğini sağlamasıdır. Ancak yapısal
karmaşıklığı ve geniş devlet uzlaşısı gerekliliği, sürecin
yavaş ilerlemesine neden olabilir. Bu nedenle:
Sonuç
Sonuç olarak, bu makale, Westfalyan modelin
sınırlarını aşan yeni bir küresel hukuk paradigması önermektedir. Bireysel
hakların korunması, artık yalnızca ulusal devletlerin
sorumluluğunda olamaz; uluslararası toplumun ortak hukuki
yükümlülüğüdür. Bağlayıcı bir küresel anayasa ve adil
temsil esasına dayalı kurumsal reformlar, uluslararası hukuku
yeniden yapılandırarak, adalet ve kamu düzenini küresel ölçekte
güvence altına alacaktır.
Yazar: Esmaeil Moghaddam
https://euhaber.com/haber/insan-haklari-ihlalleri-ve-muedahale-sorunlari
ULUSLARASI SAĞLIK POLİTİKALARINDA STRATEJİK ÜSTÜNLÜK ETKENİ ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK NEDİR?
Örgütsel
Vatandaşlık Nedir?
Herhangi
bir emre dayalı olmayan ve örgüt için fayda sağlayan davranışlar örgütsel
vatandaşlık davranışı kapsamına girmektedir. Örgütsel vatandaşlık davranışı,
örgütlerde yardım etme ve centilmenlik rollerinden meydana gelir. Çalışanların
formal görev tanımlarının dışında ekstra olarak ortaya koydukları roller
örgütsel vatandaşlık örneğidir. Yine bazı araştırmacılar tarafından örgütsel
vatandaşlık davranışı “iyi asker davranışı” olarak tanımlanmaktadır.
Örgütsel
Vatandaşlığın Unsurları Nelerdir?
ÖVD(Örgütsel
Vatandaşlık Davranışı)nın özgecilik, sivil erdem, vicdanlılık, nezaket ve
sportmenlik(veya centilmenlik) olmak üzere 5 boyutu vardır.
Özgecilik:
Örgütteki öngörülemeyen işlerin yapılmasında sorun çıkarmama, görev sınırları
içerisinde olmayan işlerde bazı durumlarda fedakarlık yaparak görevi üzerine
alma, diğer kişiler işlerini yaparken güçlük yaşadıklarında içinden geldiği
için yardımcı olma gibi özgeci davranışları örgütsel yurttaşlık davranışının
bir unsuru olarak sınıflandırmıştır(Organ 1988’den aktaran Dede 2019).
Örneğin
hastanenin kalitesini etkileyen önemli bir işi hastane çalışanlarından birinin
üzerine alması ve ek iş olarak yapması özgecilik unsuruna örnek teşkil
etmektedir.
Nezaket:
İşletmelerde sorun çıkmaması için, bireylerin bir diğerini yaptığı işler veya
alınan kararlarla ilgili bilgilendirmesi, gelişmelerle ilgili haber vermesi
gibi iş davranışları bu boyutta sınıflanmaktadır (LePine, Erez, & Johnson,
2002’den aktaran Dede 2019). Örneğin hastanede pandemi nedeniyle yüz yüze eğitimlere
ara verilmesi ve ilerleyen süreçte kapanmaların bitmesiyle tekrar yüz yüze
eğitimlerin başlayacağı kararının alınması fakat toplantıya rahatsızlığı veya geçerli
mazeretleri sebebiyle katılamayan eğitimcilere haber verilmemesi onların
programlarını aksatacaktır. DolayIsıyla bu da işleyişte birtakım sıkıntılara
yol açacaktır. Bunun yanı sıra hastanede vardiya değişiminde doktor, hemşire
veya tıbbi sekreter hastayla ilgili yeni bilgileri, gelişmeleri birbirlerine tam
layıkıyla aktarmazlarsa sorun yaşanabilecektir.
Sivil
Erdem: Örgütün tüm boyutlarında, örgüte karşı bağlılık duyma ve bütüncül
düzeyde örgütün iyiliği için vatandaşlık davranışı göstermeyi ifade etmektedir.
Örgüt üyelerinin işletmede düşüncelerini ifade etmesi, kararlara katılım
sağlamaları gibi gönüllü davranışlar göstermesidir (Yeşilyurt & Koçak, 2014’den
aktaran Dede, 2019). Çalışanların politika ve karar verme süreçlerine etkin ve
gönüllü katılım sağlamaları, gerçekleştirilen toplantılara devamlı katılım
sağlamaları, sosyal faaliyetlerde aktif rol oynama ve destekleme gibi
davranışlar sivil erdem boyutuna örnek verilebilir (Sezgin, 2005’den aktaran
Dede 20219).
Centilmenlik(Sportmenlik):
Sportmenlik, insanların diğerleri
tarafından rahatsız edildiğinde ya da şartlar istedikleri gibi gitmediğinde
şikayet etmemeleri, alınganlık göstermemeleri ve çalışma grubunun isteğini
kırmamaya özen göstermeleridir (Podsakoff vd., 2000: 518’den aktaran Kaya, 2013)
Bir
davranışın örgütsel vatandaşlık davranış olarak kabul edilebilmesi için örgütün
ceza ve ödül sisteminden etkilenmemesi, görev tanımının dışında olması ve gönüllülük
esasına göre yapılması gerekmektedir.
Sonuç
olarak örgütsel vatandaşlık davranışı kuruma fayda sağlayan, kalite ve
verimliğini arttıran bir unsurdur. Karanlık, B. ve Sakallı, Özafşarlıoğlu
N.(2019)’nin Uşak Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Uşak Ağız ve
Diş Sağlığı’nda gerçekleştirdikleri çalışmayla, sağlık çalışanlarının örgütsel
vatandaşlık davranışlarının iş performansı üzerinde anlamlı bir etkisinin
olduğu tespit edilmiştir. Özellikle sağlık çalışanları arasındaki yardımlaşma ve
centilmenlik davranışını gösterme düzeyi arttıkça bağlamsal performansın
değişkenleri olan iş tatmini, adalet algısı ve duygusal bağlılık düzeyi de
artmaktadır. Aynı şekilde sağlık çalışanları arasındaki nezaket de çalışanların
iş tatmini, adalet algısı ve duygusal bağlılık düzeylerini yükseltmektedir.
Sağlık çalışanları arasında örgütsel
vatandaşlık davranışı ne kadar artış gösterirse iş tatmini, iş performansı ve
hastane kalitesi o derece artacaktır. Bu da hem topluma,hem kamu yönetimine
yansıyan artı bir değerdir. Sağlık politikalarının önemli bir unsuru olarak
örgütsel vatandaşlık, devletin global düzeyde rekabet gücünü artırıp sağlık
sistemlerinin devamlılığını destekleyerek uluslararası sağlık politikalarında stratejik
üstünlük sağlayan bir yönetim anlayışının temel taşıdır.
NİL GÜREL
Akdeniz
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halkla İlişkiler ve Tanıtım Tezli Yüksek
Lisans Mezunu ve Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Sağlık Yönetimi
Yüksek Lisans Mezunu/Bağımsız Akademisyen, Serbest Öğretim Görevlisi,
Araştırmacı Yazar
Anahtar
Kelimeler: Örgütsel Vatandaşlık, Sağlık Yönetimi, Kamu Politikası, Uluslararası
Sağlık Politikaları, Kamuda Sağlık Yönetimi Stratejisi
KAYNAKÇA
Dede,
P.N(2019), Örgütsel Vatandaşlık Davranışı: Kuramsal Bir Çalışma, Ekonomi,
İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 2019, Cilt 1, Sayı 3, s.294-304
Karanlık
B., Sakallı Ö.S., Sağlık Kurumlarında Çalışanların Örgütsel Vatandaşlık
Davranışlarının İş Performansına Etkisi: Uşak İli Örneği, İşletme
Araştırmaları Dergisi, 2019, 11(3), s.1629-1643
Kaya,
Ş.D., Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Türk İdare Dergisi, 2013, Sayı
476, s.265-287
ÇIKARCILIĞIN GÖLGESİNDE KAYBOLAN İNSANLIK – NİL GÜREL
İnsanın İnsana Yabancılaşması: Çıkarcı Dönem
YİTİRİLEN DEĞERLERİN, DUYGULARIN ADI: ÇIKARCILIK
Günümüz ilişkilerine bakıldığında artık çoğu değerin
anlamını yitirdiğini görmekteyiz. Ne eski aşklar var ne saygı ne de sevgi.
Hatta bu durum aile ilişkilerine bile sirayet etmiş durumda. Para, hırs, güç,
gösteriş v.s. ve bunların tutkalı ise çıkar ilişkileri. Kimde para, hırs, statü
varsa en sevilesi o olmalı. Veya arkadaşlık demek çıkar demek. Para, statü v.s
kalmasa arkadaşlık da biter. Hele hele işi düştüğü zaman arayanlar yok mu..
Sadece arkadaşlar mı? Aile bireyleri bile böyle olmuş. Aramaz sormaz günlerce,
bir gün bir şey istemek için arar. İstediği bir şeyi veremeyince sırt
çeviriverir akrabasına hatta annesine, babasına bile. Bir çoğumuz duygudan
yoksun bu durumları yaşıyor olmalıyız. Sonuç olarak “hakiki insan”
empatik yeteneği yüksek, duygulara değer veren “ulvi insandır”. Ama ne
yazık ki günümüzde ulvi insanların sayısı da hızla azalıyor.
İşte bu içler acısı durumu gerek dilbilimsel gerek bilimsel
gerek dini ve din felsefesi boyutlarıyla derinlemesine analiz etmek istedim.
İlk olarak çıkar nedir ve çıkarcılık nedir ona bakalım.
Çıkarcı Kelimesinin Dilbilimsel Anlamı Nedir? Çıkarcılık
Ne Anlama Gelir?
Türk Dil Kurumu Sözlüğünde çıkarcı; “Yalnız kendi çıkarını düşünen, çıkarını
kollayan(kimse), çıkar sever, menfaatçi, menfaat düşkünü, menfaatperest,
menfaatperver, menfaattar” anlamına gelmektedir. Bir kimseden salt kazanç elde
etmek için kurulan ilişki biçimini ise “çıkarcılık” olarak adlandırabiliriz.
Kuramsal Yaklaşımda Çıkarcılık Nedir?
Kuramsal yaklaşımda çıkarcılığın ne olduğunu anlayabilmek için örgütsel
davranış kuram ve yaklaşımlarını ve ayrıca iktisat tarihini incelemek gerekir.
Örgütsel davranış bilimine bakıldığında ve iktisat tarihi incelendiğinde
çıkarcılığın teorisi dendiğinde akla gelen İtalyan düşünür ve
politikacı Niccolo Machiavelli’dir. “Amaca ulaşmak için her yol
mübahtır” düşüncesinin fikir babasıdır kendisi. Örgütsel çatışma kuramları
incelendiğinde ve ayrıca insan kaynaklarına bakıldığında da bu düşünce tarzının
sorunların temel taşı olduğu görülecektir. İnsani yaklaşımlar yerine rekabetçi
kapitalist sistemin dönmesine hizmet eden, çalışanları düşünmeyen bir
yaklaşımın sonuçları verimsizliğe, tükenmişlik sendromuna ve hatta çalışanın
fiziksel sağlığının bozulmasına bile yol açabilmektedir (İyem, C. 2015 ve Özsoy
F.H., 2017).
Çıkarcılığın Dini Boyutu ve Din Felsefesi Bağlamında
Analizi
Aslında tüm bunların nedenini düşündüğümüzde asıl yoksunluğun inanç
yoksunluğu olduğunu görebiliriz. Çünkü İslamiyet’te “ben”
yoktur “biz” vardır. Allah’ın nezdinde düşünülürse, “takva sahibi
olmak” ile “bencil” olmak taban tabana zıttır. Çıkarcı insan en
temelde “bencil” insandır. Oysaki nefsin mertebeleri yükseldikçe şahsi
menfaatler azalmakta ve en son makamda insan, bir “hiç” e
dönüşmektedir. Her şeyi Allah için yapan ve her şeyin Allah’ın dilemesiyle
olduğunu ve bu dünyanın imtihan dünyası olduğunu idrak eden “akıllı ve ulvi
insan” tüm menfaatlerden de arınmış olacaktır.
Konu dini bilgiye (ilahiyat ilmine) ve din felsefesine
dayanarak irdelenecek olursa sahih kaynaklara bakmak uygun olacaktır. Bu
noktada şüphesiz ki en güvenilir kaynak Kuran-ı Kerimdir. Kuran-ı
Kerim’deki ayetlere bakıldığında çıkarcılık karşımıza iki bağlamda
çıkmaktadır: İnsanlar arasındaki çıkar ilişkileri, Allah
ile kul arasındaki çıkar ilişkileri.
İşte bu bağlamda bazı örnekler:
“Biz göğü, yeri ve bunların arasında bulunan şeyleri boşuna, gayesiz ve
insanlar Allah’ın emrini bırakıp kendi arzularına göre davranabilsinler diye
yaratmadık. Böyle bir düşünce inkarcıların zannından ibarettir. Girecekleri
cehennem ateşinden dolayı vay haline o kafirlerin!” (Sad Suresi 38(27.Ayet)
“Size verilen her şey ancak dünya hayatının gelip geçici menfaatidir. Allah
katındaki nimetler ise inanıp yalnızca Rablerine güvenip dayananlar için her
bakımdan daha hayırlı ve daha devamlıdır” (Şura Suresi\36.Ayet)
“İnsanın başına bir sıkıntı geldi mi Rabbine yönelip O’na yalvarır, sonra Rabbi
ona katından bir nimet verince, daha önce ona yalvardığını unutup yolundan
saptırmak için Allah’a eşler koşmaya başlar. De ki ona “İnkarcı tutumunla biraz
eğlenedur bakalım! Gerçek şu ki sen ateşi boylayacaklardan birisin! ((Zümer
Suresi\8. Ayet)
Çok daha derin düşünülürse çıkarcı insan, Allah’ın emrini
bırakıp kendi arzularına kapılıp giden bir profil teşkil etmektedir. Allah’a
sırtını dönebildiği gibi Allah’ın yarattığı kullara da sırtını dönüp kul
hakkına girebilmektedir.
Ne Yapmalı?
Bu özelliklere sahip insanları fark ettiğimizde Allah’ın nezdinde
onlardan uzaklaşmak onlara verilecek en güzel cevap olacaktır. Çünkü fedakarlığın
bir derecesi vardır ki bu da Allah’ın ekseninde olmalıdır. Rabbimiz,
bize emanet ettiği bu bedene sahip çıkmamızı ister. Esas ruh vardır,
beden onun kılıfıdır. Yani ruhumuzu da yıpratmayacak şekilde fedakar
olmalıyız ki Allah’ı unutarak insan için bu kadar fedakar olmak doğru değildir.
Yani fedakarlığın derecesini de İslamiyet aslında uygun bir şekilde
çizmiştir. Kişi bu eksende yaşadığında tekamülünü tamamlama yolunda
devam edecektir.
Bu noktada fedakar kişi çıkarcı insan tarafından sömürülmeye
dur dediğinde “ben” demiş olmuyor mu diye soracak olursanız; fedakar kişi “biz”
diyor fakat bu, başkalarını Allah’ın önüne koymaya varırsa, hakiki anlamdaki
“biz” yok olup “fedakarlık” şirke dönüşmeye ve kişinin kendisini de olumsuz
etkilemeye başlıyor. Artık o, hakiki fedakarlıktan çıkıyor. Kula köle olmaya
varıyor. İslam’da, tasavvufta var olan “biz”, her şeyde Rabbi görmek ve
insanları da O’nun yarattıkları olarak düşünmek, kendisi de herkesi onun
nezdinde “biz” olarak görmektir. Ameller de bu düşünce sisteminin
yansımalarıdır.
YAZAR: NİL GÜREL
Bağımsız Akademisyen, Araştırmacı Yazar, Serbest Öğretim Görevlisi
Not: Yazım euhaber.com tarafından yayına alınmıştır.
KONYA KARATAY ÜNİVERSİTESİ GİTTİKÇE YÜKSELİYOR
Londra merkezli uluslararası yükseköğretim derecelendirme
kuruluşu Times Higher Education (THE), 2025 Dünya Üniversiteleri Sıralaması
sonuçları yayınlandı. Üniversiteler, sıralamada eğitim, araştırma ortamı,
araştırma kalitesi, endüstri ve uluslararası görünüm kriterleriyle
değerlendirildi. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi, 2025
Dünya Üniversiteleri Sıralaması sonuçlarına göre çeşitli performans
göstergeleri ve alt metriklerde önemli başarılara imza attı.
“KTO Karatay Sıralamalarda Yükselişte”
Uluslararası yükseköğretim derecelendirme kuruluşu Times
Higher Education tarafından hazırlanan, Times Higher Education (THE) Dünya
Üniversite Sıralaması’nın 2025 yılı sonuçları açıklandı. KTO Karatay
Üniversitesi, dünya listelerinde Türkiye genelinde 104., vakıf üniversiteleri
arasında 30. sırada yer aldı. Raporda, KTO Karatay Üniversitesi Türkiye’deki
vakıf üniversiteleri arasında “Tarih, Felsefe ve Teoloji” sıralamasında 13.,
“Sosyoloji” kategorisinde 16., “Tıp”, “İnşaat Mühendisliği” ile “Dil Bilimi” kategorisinde
21., “Genel Mühendislik” kategorisinde 22., “İletişim ve Medya Çalışmaları”,
“Mekanik ve Havacılık Mühendisliği”, “Diğer Sağlık Bilimleri” ile “Ekonomi ve
Ekonometri” kategorilerinde ise 23. sırada yer alarak en iyi
üniversiteler arasında gösterildi.
“Başarılarımız, Eğitim ve Araştırma Alanındaki Vizyonunun
Somut Bir Yansımasıdır”
Eğitimde kaliteyi ve bilimde öncülüğü hedeflediklerini
söyleyen KTO Karatay Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Fevzi Rifat Ortaç; “Times
Higher Education (THE) 2025 Dünya Üniversiteleri Sıralaması'nda elde ettiğimiz
başarılar, üniversitemizin eğitim, araştırma alanındaki vizyonunun somut bir
yansımasıdır ve daha büyük hedefler için bize ilham vererek motivasyonumuzu
artırmaktadır. Sıralamalara yansıyan sonuçlar, üniversitemizin bilimsel
çalışmalarını, uluslararası görünürlüğünü ve akademik standartlarını her geçen
gün daha ileriye taşıdığını göstermektedir. Geleceğin liderlerini yetiştirme
sorumluluğuyla, eğitimde kaliteyi, bilimde öncülüğü ve uluslararasılaşmada
sürdürülebilirliği esas alıyoruz. Bu başarıda emeği geçen tüm
akademisyenlerimize, idari personelimize ve öğrencilerimize teşekkür ederim”
ifadelerine yer verdi.
https://www.konyayenigun.com/kto-karatay-dunya-universitesi-olma-yolunda
https://www.yenimeram.com.tr/kto-karatay-universitesi-hizla-yukseliyor-176264.htm
Günler gelir geçer, bitmez bir akış
Her şey oluverir, bitmiş bir nakış
Sonucu alışık, acı bir yakış
Yaşarız, yaşarız, yaşamaya alışırız
Geçmiş gözlerimizde damla damla
Sevinçler çevremizi örer ağla
Duygularla hapis yaşarız gamla
Yaşarız, yaşarız, yaşamaya alışırız
Bir anda hayaller uzak olur
Bazen aydınlık, gelecek olur
Bir öyle bir böyle geçer durur
Yaşarız yaşarız yaşamaya alışırız
İster gönül, mutluluk olsun daim
Var gücünle sabır, derde kaim
Yorgun kalplere olmalı zaim
Yaşarız yaşarız yaşamaya alışırız
Şiirim Medium Türkiye Yayını tarafından kabul edilip yayına alınmıştır:
https://mediumturkiye.com/ali%C5%9Fildik-ya%C5%9Fam-d201b9409a4a
ZİHİNSEL PERFORMANSIN ZİRVESİ 55-60 YAŞ ARASI: YENİ ARAŞTIRMA YAŞ ALGISINI SARSIYOR
Yeni bir bilimsel çalışma, insan beyninin bilişsel
kapasitesinin orta yaşın sonlarında zirveye ulaştığını ortaya koydu.
Intelligence dergisinde yayımlanan araştırma, “yaşlandıkça zihinsel gerileme
olur” yargısını tersine çeviriyor.
Fiziksel güç erken, zihinsel güç geç zirve yapıyor
Batı Avustralya Üniversitesi’nden Doç. Gilles E.
Gignac ve ekibinin yürüttüğü araştırma, yaşlanmanın zihinsel
kapasitede yalnızca bir düşüş anlamına gelmediğini ortaya koydu.
Çalışmaya göre, genel zihinsel performans 55 ila 60 yaş arasında en
yüksek seviyesine ulaşıyor.
Önceki araştırmalar fiziksel performansın genellikle 20’li
yaşların sonu ve 30’lu yaşların başında zirveye ulaştığını göstermişti. Ancak
zihinsel kapasitenin farklı yönleri, yaşamın çok daha ilerleyen dönemlerinde
güçleniyor.
16 bilişsel ve kişilik boyutu incelendi
Araştırmada akıl yürütme, hafıza, işlem hızı, bilgi düzeyi
ve duygusal zeka dahil 16 psikolojik boyut incelendi.
Ayrıca “Beş Büyük” kişilik özelliği — dışadönüklük, duygusal istikrar,
vicdanlılık, deneyime açıklık ve uyumluluk — değerlendirildi.
Sonuçlara göre, vicdanlılık 65 yaşında, duygusal istikrar
ise 75 yaş civarında en yüksek seviyeye ulaşıyor. Ahlaki muhakeme ve bilişsel
önyargılara direnme becerileri ise 70’li–80’li yaşlarda bile gelişmeye devam
ediyor.
“Yaşlılık değil, denge dönemi”
Araştırma, bazı bilişsel beceriler azalırken; duygusal
olgunluk, deneyim ve karar verme kapasitesindeki
artışın bu azalmayı dengelediğini gösteriyor.
Doç. Gignac, bulguların özellikle liderlik pozisyonlarının neden sıklıkla 50’li
ve 60’lı yaşlardaki kişiler tarafından başarıyla yürütüldüğünü
açıklayabileceğini söylüyor:
“Bazı yetenekler yaşla azalırken, diğerleri güçleniyor.
Bu da daha ölçülü kararlar ve daha iyi muhakeme anlamına geliyor.”
Orta yaş “geri sayım” değil, zirve
Tarih, orta yaşta üretkenliğin doruğa çıktığını gösteren
örneklerle dolu:
Gignac, “Orta yaş, zihinsel üretkenliğin ve olgunluğun zirve
yaptığı bir dönem olarak görülmeli” diyor.
TB / Gignac, G. E. ve ekibi, Intelligence
Journal, 2025, Batı Avustralya Üniversitesi Psikoloji Bölümü, Hasan
Can Bilici, Evrensel Gazetesi, 15 Ekim 2025
Kaynak:
